Η υποχρεωτική ψήφος και η ανομία

Υπάρχει πρόβλημα με την υποχρεωτική ψήφο. Τα κομματικά μυαλά βασανίζονται να βρουν λύση. Και όλο ψάχνουν και όλο δε βρίσκουν.
Ποιο είναι το πρόβλημα;
Η νομική διάσταση του προβλήματος «υποχρεωτική ψήφος» είναι τραγελαφική.Γιατί;
Το δικαίωμα της πολιτικής ψήφου ρυθμίζεται από το σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ειδικότερα το άρθρο 31, το οποίο συμπεριλαμβάνεται στον πίνακα των «θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών» του πολίτη, αναφέρει:
«Τηρουμένων των διατάξεων του Συντάγματος και οιωνδήποτε δυνάμει τούτου ψηφιζομένων εκλογικών νόμων της Δημοκρατίας ή της αρμόδιας Κοινοτικής Συνελεύσεως, πας πολίτης δικαιούται να ψηφίζη εις οιανδήποτε εκλογήν διενεργουμένην συμφώνως τω Συντάγματι και οιωνδήποτε τοιούτω νόμω».
Τι σημαίνει η ψήφος είναι δικαίωμα συνταγματικά κατοχυρωμένο; Σημαίνει ότι στα πλαίσια του πολιτικού συστήματος οι φορείς της εξουσίας του κράτους δεν μπορούν να αναζητήσουν εξω-κοινωνική νομιμοποίηση. Οι φορείς της εξουσίας του κράτους νιμιμοποιούνται στην εξουσία μόνο με την ψήφο των πολιτών. Η ψήφος είναι δηλαδή νομιμοποιητική. Και επαφίεται αποκλειστικά στον πολίτη το αν και το πώς θα την εξασκήσει. Η ψήφος δε συνιστά νομική υποχρέωση του πολίτη απέναντι στους φορείς της εξουσίας του κράτους. Δεν έχει νόημα η φράση «υποχρεωτικό δικαίωμα»!!! Δικαιούχος είναι ο πολίτης και υπόχρεο το κράτος.
Οι φορείς της εξουσίας του κράτους όμως μετέτρεψαν αντισυνταγματικά το πολιτικό δικαίωμα του πολίτη σε νομική υποχρέωση που επιφέρει ποινικές συνέπειες και πρόστιμα μέχρι 200 λίρες!!! Και όσο οι μάζες προσέτρεχαν στους ηγέτες και στα κόμματα, δηλαδή η κοινωνία αποδεχόταν την υποχρεωτικότητα της ψήφου, δεν υπήρχε πρόβλημα.
Όμως την τελευταία εικοσαετία η κοινωνία αμφισβητεί την υποχρεωτική ψήφο. Δεκάδες χιλιάδες νέοι αρνούνται να εγγραφούν στον εκλογικό κατάλογο (υπολογίζονται σε 75-80 χιλιάδες ). Και ενώ η αποχή από τις βουλευτικές εκλογές το 1991 ήταν 7%, το 2006 ανήλθε στο 11%. Και ενώ τα λευκά το 1996 ήταν 1,82%, το 2006 ανήλθαν στο 2.27%.Και ενώ τα άκυρα το 1996 ήταν 2.37%, το 2006 ανήλθαν στο 3.30%. Δηλαδή με την πάροδο του χρόνου παρατηρείται ότι ένας αυξανόμενος αριθμός πολιτών αρνείται να νομιμοποιήσει με την ψήφο του τους φορείς της εξουσίας, τα κόμματα. Αποστασιοποιείται από αυτό που τα κόμματα ονομάζουν πολιτική.
Από το 2001 ο Γ. Εισαγγελέας δεν διώκει κανένα που δεν προσέρχεται να ψηφίσει. Και πολύ λογικά αφού τυχόν εφαρμογή της «παράνομης» νομοθεσίας, θα έιχε ως αποτέλεσμα τη δίωξη δεκάδων χιλιάδων πολιτών. Από την άλλη η αστυνομία είναι αδύνατο να μελετήσει τόσους φακέλους και να τους οδηγήσει στο δικαστήριο.
Έτσι αυτή τη στιγμή έχουμε ένα «παράνομο» νόμο που δεν εφαρμόζεται!!!
Τα κόμματα διχάζονται για την τροποποίηση του νόμου για την υποχρεωτική ψήφο. Και ενώ υπάρχει πρόβλημα, τα κόμματα το διαιωνίζουν γελοιποιώντας κάθε έννοια νομική και δικαιϊκή!!! Γιατί τόση δυστοκία εκ μέρους των κομμάτων;

Μια επιστολή σε εφημερίδα ενός συμπολίτη μας ή πικρές αλήθειες σε λίγες γραμμές

Στις εφημερίδες που διαβάζω το μάτι μου πηγαίνει πρώτα στις επιστολές των συμπολιτών μας. Τις διαβάζω πάντοτε με την ελπίδα ότι θα βρω κάποια νέα σκέψη, άλλη ανησυχία, διαφορετικό προβληματισμό. Και πάντοτε κάτι ανακαλύπτω. Και αισιοδοξώ ότι κάτι μπορεί να αλλάξει σε αυτό το δύσμοιρο τόπο.
Παραθέτω λοιπόν αυτούσια την επιστολή ενός συμπολίτη μας που δημοσιεύτηκε σε εφημερίδα στις 18 Αυγούστου 2008.
«Εσάς τους πολιτικούς που μας βλέπετε από ψηλά απομονωμένους, αφελείς, χωρίς άποψη, και έχετε την εντύπωση ότι είμεθα μαριονέττες, σας ρωτώ:
Γιατί κύριοι, γενικά και ανεξαίρετα πολιτικοί όλων των κομμάτων, βαπτίσατε τους Ελληνοκύπριους ψηφοφόρους σας απλοϊκούς πολίτες;
Εάν έτσι έχουν τα πράγματα, πάλιν ερωτώ: Για την καταστροφική πορεία και τη σωρεία λαθών για τριάντα τέσσερα και πλέον χρόνια για την εξωτερική πολιτική της εκάστοτε κυβέρνησης, ποιοι ευθύνονται;
Για να φθάσουμε εδώ που φθάσαμε ευθύνονται οι πολιτικοί μας ή ευθύνονται οι απλοϊκοί πολίτες;
Τουλάχιστον φροντίστε να μην κάνετε λάθη εσείς όλοι οι πολιτικοί όλων γενικά και ανεξαίρετα των κομμάτων από εδώ και πέρα. Για το λόγο ότι υποφέρουν όλοι οι πολίτες αυτού του μαρτυρικού τόπου με τα δικά σας λάθη».
Σε λίγες γραμμές απεικονίζει εύστοχα την πολιτική πραγματικότητα. Ένας πολίτης που υπερασπίζεται την κοινωνία απέναντι στους πολιτικούς.
Πρώτα η ύβρις των πολιτικών απέναντι σε πολίτες ότι δήθεν είναι «απλοϊκοί», «απλοί», «αμαθείς».Τα ίδια λέει ο κάθε ολιγαρχικός για να θεμελιώσει την εξουσία του από τον 19ον αιώνα. Γιατί ο κάθε ολιγαρχικός –«δεξιός ή αριστερός» - νομιμοποιείται να κατέχει ο ίδιος ην εξουσία μόνο στη βάση της παραδοχής «τους αμαθούς όχλου». Ότι δηλαδή ο λαός δεν ξέρει, ενώ οι ίδιοι είναι οι ειδικοί!!!
Ύστερα η μη ανάληψη της πολιτικής ευθύνης από τους πολιτικούς για τα τραγικά λάθη τους. Από τη μια παρουσιάζονται ως οι πλέον αρμόδιοι αλλά όταν έρθει η ώρα της ευθύνης το παίζουν αναρμόδιοι!!! Φταίει ο ιμπεριαλισμός, οι Αγγλοαμερικάνοι, οι Τούρκοι, η χούντα. Λες και το σύμπαν μεταφυσικά συνωμότησε εναντίον μας!!! Λες και ο τόπος δεν έχει κυβέρνηση και διαθέτει απλώς κάποιους «απλοϊκούς πολιτευτές», που είναι πιόνια στα χέρια των ξένων!!! Και οι πολιτικοί θέλουν να αποφασίζουν οι ίδιοι αλλά να μην έχουν ευθύνες. Λες και ζούμε την περίοδο της φεουδαρχίας με το απαραβίαστο και το ανεύθυνο του μονάρχη!!!
Ακόμα θέτει το θέμα των συνεπειών στο κοινωνικό σύνολο από τα λάθη των πολιτικών. Ή όπως υποστηρίζει ο Αριστοτέλης το πολιτικό έγκλημα – άγνωστη έννοια στις μέρες μας – τιμωρείται πολύ πιο αυστηρά από το ατομικό γιατί βλάπτει πολύ περισσότερους.
Και για να προεκτείνουμε λίγο τα πράγματα: το κυπριακό πρόβλημα μετά το 1960 είναι πράγματι πρόβλημα διαφοράς Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων ή διαφορά των Ελληνοκύπριων φορέων της εξουσίας με τους Τουρκοκύπριους φορείς εξουσίας;

Νότια Οσετία: Μια άλλη ανάγνωση των εξελίξεων

Η αναζωπύρωση του προβλήματος στη Ν. Οσετία έδωσε τροφή στα ΜΜΕ. Η εικόνα που προβάλλουν πιο πολύ προκαλεί σύγχυση παρά υποβοηθά τους πολίτες «να ενημερωθούν». Εικόνες από τα βάσανα των πολιτών , η στάση του ηγέτη της Γεωργίας, η στάση της ηγεσίας της Ρωσίας και των ΗΠΑ, τα οικονομικά συμφέροντα και άλλα πολλά. Όσο πιο πολύ διαβάζεις, όσα πιο πολλά ακούεις, τόσο πιο πολύ συγχίζεσαι!!!
Η κατανόηση ενός συμβάντος σήμερα στον πλανήτη με την τόσο στενή συνύφανση εξωγενών και εσωγενών παραγόντων και από την άλλη η υιοθέτησή τους ή η μετάλλαξή τους στο εσωτερικό ενός κράτους, καθορίζουν και την οπτική προσέγγισης του συγκεκριμένου προβλήματος. Ένα πρόβλημα πολιτικό που αφορά όχι μόνο την Ν. Οσετία και τη Γεωργία αλλά το πλανητικό σύστημα (κοσμοσύστημα).
Το πρώτο λοιπόν που επιβεβαιώνεται στην περίπτωση της Ν. Οσετίας είναι ότι τόσο στις διεθνείς σχέσεις όσο και στο εσωτερικό των κρατών εφαρμόζεται ο νόμος της δύναμης. Δηλαδή ο κάτοχος της ισχύος προσπαθεί να επιβάλει τη θέλησή του στον πιο αδύνατο χρησιμοποιώντας την ωμή βία.
Σε αυτά τα πλαίσια -ο νόμος της δύναμης – η ηγεσία της Γεωργίας προσπαθεί με τη βία να ενσωματώσει στο κράτος της μια περιοχή που διεκδικεί την αυτονομία της. Δηλαδή η εθνοτική πλειονότης που κατέχει το κράτος προσπαθεί να αφαιρέσει από μια εθνοτική μειονότητα το δικαίωμα στην αυτονομία., στην εσωτερική πολιτειακή αυτοθέσμισή της.
Η καταπίεση εθνοτικών και πολιτισμικών μειονοτήτων στη νεοτερικότητα συνδέεται με την κληρονομημένη λογική του έθνους –κράτους. Η απομείωση της εξουσιαστικής κυριαρχίας του κράτους στις μέρες μας σε συνάρτηση με την οικονομική μετανάστευση που διαφοροποιεί την ταυτότητα του έθνους – κράτους, απελευθερώνει καταπιεσμένες μειονότητες οι οποίες διεκδικούν το δικαίωμα της αυτονομίας. Το πρώτο πρόβλημα λοιπόν που αναδύεται με ιδιαίτερη ένταση στις μέρες μας και που θα οξυνθεί στο μέλλον, είναι αυτό της αυτονομίας των μειονοτήτων στα διάφορα κράτη.
Τη στιγμή λοιπόν που η ηγεσία της Γεωργίας χρησιμοποιεί στο εσωτερικό της το νόμο της δύναμης, ένα άλλο κράτος χρησιμοποιεί τον ίδιο νόμο, η Ρωσία. Η επέμβαση της Ρωσίας γίνεται με επίκληση της εθνοτικής μειονότητας της Ν. Οσετίας και εξυπηρετεί κύρια τα συμφέροντα της Ρωσίας στην αντιπαράθεσή της με τη δύση. Χρησιμοποιεί η Ρωσία το νόμο της δύναμης, όπως τον χρησιμοποιούν και οι δυτικές δυνάμεις. Γιατί και στο διεθνές περιβάλλον δεν επικρατεί το διεθνές δίκαιο – αυτό το επικαλείται πάντοτε ο αδύνατος για να ισχυροποιήσει τη θέση του – αλλά η λογική της ισχύος. Και εδώ αναδεικνύεται το δεύτερο πρόβλημα, δηλαδή ο νόμος της δύναμης ως τρόπος ρύθμισης των σχέσεων ανάμεσα στα κράτη.
Η συνύφανση λοιπόν εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής σήμερα αναγάγει σε κυρίαρχο τρόπο ρύθμισης των ανθρωπίνων σχέσεων στο εσωτερικό των κρατών και στο διεθνές περιβάλλον το νόμο της δύναμης. Η ισχύς δεν οριοθετείται, δεν περιορίζεται σε κάποια κανονιστικά πλαίσια. Το πολιτικό φαινόμενο ταυτολογείται παντού στη βάση των συσχετισμών δύναμης και της σύνθεσης των συμφερόντων.
Η περίπτωση της Ν. Οσετίας λοιπόν θέτει το πρόβλημα της αυτονομίας των υπαρκτών μειονοτήτων στα διάφορα κράτη και την καθολική εφαρμογή του νόμου της δύναμης. Το ζητούμενο για τον άνθρωπο σήμερα είναι πώς δε θα θυματοποιείται ο ίδιος από τέτοιες προσεγγίσεις. Πώς δε θα αξιοποιούνται από εξωτερικές δυνάμεις οι εσωτερικές διαμαχές και να αιματοκυλίζονται οι κοινωνίες.
Το παράδειγμα λοιπόν της Γεωργίας και της Ν. Οσετίας , όπως και πολλών άλλων περιοχών στον πλανήτη, προβάλλει επιτακτικά την ανάγκη να διαφοροποιηθούν τα πολιτικά συστήματα των κρατών ώστε να ξεφύγουν από την λογική του έθνους – κράτους, όπως έγινε αντιληπτό στη νεοτερικότητα. Σε αυτά τα πλαίσια να αναγνωριστεί σε κάθε μειονότητα εθνοτική/πολιτισμική το δικαίωμα στην αυτονομία και, παράλληλα, να προβάλλεται στο πολιτικό πεδίο, ώστε να συμμετέχει και αυτή στη διαμόρφωση του δημοσίου συμφέροντος , του κοινού καλού. Δηλαδή να μην αισθάνεται η κάθε εθνοτική μειονότητα ότι μπορεί να γίνει και πολιτική μειονότητα, ότι δεν κινδευνεύει από την εθνοτική πλειονότητα. Η εγκαθίδρυση πολιτικών συστημάτων στο εσωτερικό των κρατών που δε θα στηρίζονται στη λογική της δύναμης , θα τους γλυτώσει από τις διαμάχες, τις συγκρούσεις και το αιματοκύλισμα.
Αν η νεοτερικότητα οικοδομήθηκε αρχικά με βαση «την αρχή των εθνοτήτων», στη συνέχεια «την αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών», τώρα η ανάγκη του ανθρώπου επιβάλλει την αναγνώριση «της αρχής της αυτονομίας των συλλογικών ταυτοτήτων στα πλαίσια των κρατών».
Στο διεθνές περιβάλλον τα πράγματα είναι πιο δύσκολα. Όμως η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μια προσπάθεια για ένα διαφορετικό δρόμο στις σχέσεις των κρατών. Δηλαδή συνιστά και μια προσπάθεια οριοθέτησης της δύναμης στις σχέσεις των κρατών με την έννοια ότι εγκαθιδρύεται ένα κανονιστικό πλαίσιο, που οριοθετεί τη δύναμη στη ρύθμιση των σχέσεων ανάμεσα στα κράτη της Ευρώπης.
Στο νόμο της δύναμης των όπου γης ισχυρών, στο «νόμο της ζούγκλας των μικρών και των μεγάλων θηρίων», οι κοινωνίες έχουν συμφέρον στο παρόν στάδιο να προβάλουν το δικαίωμα στην αυτονομία, στην ελευθερία, στον αυτοκαθορισμό κάθε συλλογικής ταυτότητας ή και άλλης.

Για τη μια ιθαγένεια: μυθοπλασία και ιστορία

Το θέμα της ιθαγένειας έχει ενταχθεί και αυτό στην πολιτική διαμάχη. Σύσσωμοι οι Ελληνοκύπριοι πολιτικοί υποστηρίζουν τη «μια ιθαγένεια», χορηγός της οποίας θα είναι η κεντρική πολιτεία. Σε σχέση με την ιθαγένεια πάλι συνδέονται και άλλες αντιλήψεις: είμαι Ελληνοκύπριος ή Κύπριος, πολυπολιτειότητα ή μονοπολιτειότητα, το έθνος και το κράτος, ο ένας λαός ή οι δυο λαοί κλπ..Φυσικά πέρα από τις όποιες ανιλήψεις, προσδοκίες και στοχεύσεις η ίδια η κοινωνική πραγματικότητα θα αποτυπωθεί στην όποια λύση και όχι η εφευρετικότητα του όποιου ειδικού.
Για σκοπούς επικοινωνίας αυτό που η νεοτερικότητα ονομάζει υπηκοότητα/ιθαγένεια το αποδίδω με τον όρο πολιτειότητα, η ιδιότητα του πολίτη. Διακρίνω επίσης τη συλλογική ταυτότητα (Ελληνοκύπριος / Τουρκοκύπριος) από την πολιτειότητα (Κύπριος πολίτης).
Θεωρητικά λοιπόν η συλλογική ταυτότητα ορίζει το συλλογικώς ανήκειν του κοινωνικού όντος και δε συνδέεται αυτόματα με την πολιτειότητα. Άλλο ζήτημα σε ποια κοινότητα ταξινομεί κανείς τον εαυτόν του από άποψη ταυτοτική και άλλο η ιδιότητα του πολίτη και άλλο η πολιτειακή του λειτουργία.
Η πολιτική συγκρότηση της συλλογικής ταυτότητας προσδιορίζει το πεδίο της πολιτειότητας. Η καταστατική αναγνώριση του ατόμου ως οργανικού μέρους της ταυτοτικής ομάδας αποτελεί τη θεμέλια βάση για την αναγνώριση της πολιτειότητας.
Ποια είναι η ταυτοτική ομάδα που νομιμοποιείται να συγκροτηθεί πολιτειακά, έτσι ώστε να τοποθετείται ως «χορηγός» πολιτειότητας;
Στην Κύπρο με το σύνταγμα του 1960 νομιμοποιήθηκαν δύο ταυτοτικές ομάδες, η ελληνική και η τουρκική, ως χορηγοί πολιτειότητας. Δηλαδή με το σύνταγμα του 1960 αναγνωρίστηκε η ύπαρξη δύο συλλογικών ταυτοτήτων, δύο κοινοτήτων. Ή ένταξη του ατόμου στις μια από τις δύο κοινότητες ήταν αναγκαία προϋπόθεση για να αποκτήσει την ιδιότητα του πολίτη.
Σε αυτά τα πλαίσια το κάθε άτομο ήταν ελεύθερο να επιλέξει όποια κοινότητα ήθελε.
Τα άτομα που πολιτισμικά δεν ανήκαν στις δύο κοινότητες, έπρεπε να επιλέξουν να ενταχθούν είτε ατομικά είτε ομαδικά στη μια από τις δύο. Δηλαδή όσα άτομα αυτοπροσδιορίζονταν ως Μαρωνίτες, οι Αρμένιοι, οι Λατίνοι, αυτή η συλλογική τους ταυτότητα δεν ήταν «χορηγός» πολιτειότητας. Σε αυτές τις ομάδες δεν κατοχυρώθηκε το δικαίωμα να συγκροτηθούν πολιτειακά. Έτσι αναγκάστηκαν να ενταχθούν ατομικά ή ομαδικά στις μια από τις δύο νομιμοποιημένες κοινότητες προκειμένου να αποκτήσουν το δικαίωμα του πολίτη.
Στην Κύπρο, το 1960, η συλλογική ταυτότητα των πολιτών σε καμία περίπτωση δεν μπορούσε να ενσαρκωθεί από την κεντρική πολιτεία. Δηλαδή στην Κύπρο δεν ήταν εφικτό να λειτουργήσει η ιδιότητα του πολίτη του έθνους-κράτους, όπως υπήρχε στη δύση. Η ιδιότητα του πολίτη στη δύση θεμελιώθηκε με γνώμονα το δόγμα: ένα έθνος/συλλογική ταυτότητα, ένα κράτος/ενιαίο και αδιαίρετο πολιτικό σύστημα, μια ομοιογενής πολιτισμικά κοινωνία/μονοταυτοτική, μια γλώσσα κλπ.. Και στη δύση η εθνοτική ταυτότητα που ενσαρκώνει το κράτος, είχε το πολιτικό δικαίωμα σε πολιτειακή αυτοθέσμιση, ενώ οι άλλες συλλογικές ταυτότητες αναγκάστηκαν να ενσωματωθούν ή να περιπέσουν στη θέση της μειονότητας με καθαρά πολιτισμική διάσταση και χωρίς καμία προβολή στο πολιτικό πεδίο.
Αντίθετα στην Κύπρο το 1960 αναγνωρίστηκε σε δύο κοινότητες η πολιτειακή συγκρότηση εντός του όλου, δηλαδή της σύνολης κοινωνίας.
Και το κάθε άτομο είχε ουσιαστικά δύο πολιτειότητες και δύο ταυτοτικές αναφορές: ήταν πολίτης της κοινότητάς του και πολίτης της κεντρικής πολιτείας: Ελληνοκύπριος/Τουρκοκύπριος πολίτης αλλά και Κύπριος πολίτης.
Το νομικό μόρφωμα του κράτους απλώς νομιμοποιούσε με μια τυπική νομική πράξη, δηλαδή τη χορήγηση ταυτότητας/διαβατηρίου, την υπαρκτή κοινωνική πραγματικότητα. Η κεντρική πολιτεία παράλληλα κατοχύρωνε σε όλους τους πολίτες, τη σύνολη κοινωνία, συγκεκριμένα ατομικά-κοινωνικά-πολιτικά δικαιώματα (πολιτικός δεσμός και όχι εθνοτικός).
Από το 1964, μετά την αποχώρηση από την κεντρική πολιτεία, οι Τουρκοκύπριοι διατήρησαν την εσωτερική τους πολιτειότητα και την ιδιότητα του πολίτη της κεντρικής πολιτείας. Η διαφορά είναι ότι η εσωτερική τους πολιτειότης δεν είχε προβολή στο επίπεδο της κεντρικής πολιτείας, στην εξουσία της κεντρικής πολιτείας. Έτσι η ελληνοκυπριακή κοινότητα μονοπωλεί την πολιτική εξουσία και οικοδομεί ένα έθνος - κράτος, το οποίο και αναγνωρίζεται από τη διεθνή κοινότητα. Από το1974 και μετά δε διαφοροποιείται η πολιτειότης των Τουρκοκυπρίων. Προχωρούν όμως στην πολιτειακή τους αυτοθέσμιση, δημιουργούν ένα είδος εσωτερικής πολιτείας που δεν εδραζόταν στις συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου. Η πολιτειακή τους αυτοθέσμιση κατέστη δυνατή λόγω του γεωγραφικού διαχωρισμού που επήλθε. Παράλληλα διεκδικούν η πολιτεία που έχουν συγκροτήσει να αναγνωριστεί ως κράτος από τη διεθνή κοινότητα.
Η πολιτεία που ιδρύθηκε το 1959 ήταν πολυπολιτειακή και πολυταυτοτική. Και τώρα, σε περίπτωση λύσης, το ίδιο θα είναι. Οι συλλογικές ταυτότητες (κοινότητες ) συγκροτούν πολιτείες και οι πολιτείες συνιστούν την κεντρική πολιτεία. Αυτή ήταν και εξακολουθεί να είναι η κοινωνική πραγματικότητα.Συνιστά παραλογισμό η αντίθετη προσέγγιση, ότι δηλαδή η κεντρική πολιτεία δημιουργεί τις επιμέρους πολιτείες και στη συνέχεια χορηγεί μια ιθαγένεια σε όλους και οι κοινότητες εξαφανίζονται!!!

Τρία χρόνια από την αεροπορική τραγωδία της 14ης Αυγούστου 2005

«Παριπαίζουν μας. Ακόμα λίο θα μας πουν ότι φταίνε τα θύματα γιατί τόλμησαν να αποφασίσουν να παν διακοπές»

Στις 14 Αυγούστου 2005 σκοτώθηκαν 121 συμπολίτες μας κατά την πτώση του αεροπλάνου της αεροπορικής εταιρίας ΗΛΙΟΣ στο Γραμματικό. Την περασμένη Κυριακή τελέστηκε το τρίτο ετήσιο μνημόσυνο των αδικοχαμένων. Τα ΜΜΕ προέβαλαν δεόντως το γεγονός εμπλουτίζοντας το ρεπορτάζ με δηλώσεις των συγγενών των νεκρών.
Ένας από τους συγγενείς που μίλησαν θα ήταν γύρω στα 75, λιγνός και με βλέμμα σπινθηροβόλο. Για το θέμα της τιμωρίας των ενόχων είπε: «Περιπαίζουν μας. Ακόμα λίο θα μας πουν ότι φταίνε τα θύματα γιατί τόλμησαν να αποφασίσουν να παν διακοπές».
Αυτή είναι η αίσθηση ενός πολίτη για το πολιτικό σύστημα και το σύστημα δικαιοσύνης σε αυτό τον τόπο. Και αυτή την αντίληψη, απαύγασμα της πείρας της ζωής, δεν μπορεί να την ακυρώσει ή να τη διαγράψει καμιά κυβέρνηση, κανένας υπουργός, κανένας γενικός εισαγγελέας και κανένα ΜΜΕ. Αυτοί μπορούν να σκηνοθετούν, να μεθοδεύουν σε βάρος των πολιτών και να χαριεντίζονται με τις «επιτυχίες» τους.
‘Ομως τη βαθιά συνειδητοποίηση του πολίτη και της κοινωνίας για το ρόλο της εξουσίας δεν μπορεί να ακυρωθεί. Και αν τώρα αυτή η συνειδητοποίηση ακόμα δεν μπόρεσε να βρει πολιτική έκφραση – η κοινωνία πάντοτε καθυστερεί σε σχέση με τα άρχοντα στρώματα να συνειδητοποιηθεί και να διεκδικήσει λόγω μεγέθους - , το γεγονός αυτό δεν υποδηλώνει ότι στην κοινωνία δε γίνονται πολιτικές διεργασίες. Και θα έλθει η στιγμή που θα βρουν τρόπο να εκδηλωθούν.
Το κύριο ζητούμενο για τον πολίτη είναι η ανάληψη πολιτικής ευθύνης. Και οι πολιτικά αρμόδιοι για τρία χρόνια προσποιούνται τους αναρμόδιους. Ο ένας Υπουργός Συγκοινωνιών και Έργων ( Κ. Καζαμίας ) υποστήριξε για τα χάλια του Τμήματος Πολιτική Αεροπορίας ότι δε γνώριζε τίποτε. Ό διάδοχός του υποστήριξε ( Χ. Θράσου ) ότι ο ίδιος έκαμε κάτι, ενώ ο προηγούμενος τίποτε. Και οι διάδοχοι κάμνουν έρευνες Τρεις πάγιες μέθοδοι πολιτικής ανευθυνοποίησης στην Κύπρο: άγνοια, μετάθεση πολιτικής ευθύνης, έρευνα.
Αυτά κάνουν οι πάνω. Οι κάτω; 121 συμπολίτες μας νεκροί, κάποια ορφανά, κάποιες κατεστραμμένες ζωές και εκατοντάδες συγγενείς και φίλοι να θρηνούν. Ζητώντας δικαιοσύνη.

Συνέχεια μιας συζήτησης: Η εγκαθίδρυση προεδρικού συστήματος στην Κύπρο το 1959

Το προηγούμενο κείμενο που ανάρτησα στο ιστολόγιο προκάλεσε πιθανόν κάποιες παρανοήσεις. Η ευθύνη είναι δική μου. Γι αυτό θεωρώ σκόπιμο, προκειμένου να διασαφηνίσω τη θέση μου, να δώσω ένα ιστορικό παράδειγμα. Στόχος είναι να επεξηγήσω – όσο μπορώ – το πώς εγώ κατανοώ την πολιτική δυναμική και την ιστορική πραγματικότητα.
Το ερώτημα στο οποίο θα προσπαθήσω να απαντήσω είναι το εξής: Γιατί το 1959 εγκαθιδρύθηκε το συγκεκριμένο πολιτικό σύστημα και όχι κάποιο άλλο; Ή πιο συγκεκριμένα γιατί τότε επιλέχτηκε το προεδρικό σύστημα;

Προσωπικά εκτιμώ ότι η επιλογή του προεδρικού συστήματος είναι συνάρτηση εσωγενών και εξωγενών παραγόντων. Δηλαδή πρέπει να δεις τις εξελίξεις στο ευρύτερο διεθνές περιβάλλον και τους συσχετισμούς δύναμης που επηρέαζουν τις εξελίξεις στο συγκεκριμένο χώρο αλλά και τους εσωτερικούς συσχετισμούς δύναμης και πώς αφομοιώνουν ή μεταλλάσσουν τα διεθνή δρώμενα. Ακόμα πρέπει να δεις ποια είναι η κοινωνική κατάσταση και αν οι συγκεκριμένες επιλογές συνάδουν με το συμφέρον της κοινωνίας.
Γιατί λοιπόν οι εκπρόσωποι της Ελλάδας, της Τουρκίας, της Αγγλίας, των Ελληνοκυπρίων και των Τουρκοκυπρίων συμφώνησαν το 1959 ότι το σύστημα θα είναι προεδρικό;
Τότε το διεθνές περιβάλλον κινείται στο κλίμα του ψυχρού πολέμου. Ελλάδα, Τουρκία, Αγγλία βρίσκονται στο ίδιο στρατόπεδο, το αντι-κομμουνιστικό. Και στην Κύπρο υπάρχει ένα ισχυρό κομμουνιστικό κόμμα , το ΑΚΕΛ. Επομένως η απομείωση αυτού του κινδύνου είναι καθοριστικής σημασίας για τη λογική της εποχής Ένα κοινοβουλευτικό σύστημα ουσιαστικά θα αναγόρευε σε κυρίαρχο ή σημαντικό παίκτη το ΑΚΕΛ, το μόνο οργανωμένο σύνολο τότε.
Από την άλλη, φορέας αντι-κομμουνισμού στην Κύπρο ήταν η εθναρχία και ο Μακάριος ο Γ΄. Το προεδρικό σύστημα, όντας προσωποπαγές, εύκολα θα έδινε τη δυνατότητα στο Μακάριο να ελέγξει ολόκληρο το πολιτικό σύστημα. Ήδη έχει το κεκτημένο του εθνάρχη , κάτι που ήταν αποδεκτό από την κοινωνία, και παράλληλα το σύστημα διοίκησης του υφιστάμενου «δευτερογενούς κράτους στην Κύπρο» ήταν συγκεντρωτικό και οι πολίτες γνώριζαν την εξουσία του Άγγλου διοικητή, αν και την αμφισβητούσαν κατά καιρούς. Ταυτόχρονα το προεδρικό σύστημα ικανοποιούσε και τις πολιτικές φιλοδοξίες του ιδίου του Μακαρίου.
Ένα δεύτερο ερώτημα είναι: η επιλογή του προεδρικού συστήματος συμβάδιζε με τις ανάγκες της κοινωνίας;
Η κυπριακή κοινωνία το 1959 ήταν διπλά διχοτομημένη.Η μια διαίρεση ήταν εθνοτική: Ελληνοκύπριοι-Τουρκοκύπριοι. Η τουρκοκυπριακή ηγεσία μέσα από την επιλογή του προεδρικού συστήματος θεωρεί ότι εξασφαλίζει – έστω με επιφυλάξεις – ότι δε θα μετατραπεί σε μειονότητα εθνοτική και πολιτική. Αυτός είναι ο κύριος φόβος τους . Γι αυτό και η κύρια έγνοιά τους είναι στα πλαίσια των νέων θεσμών να αποκτήσουν αυτά που είχαν συμφωνηθεί και που θα εξασφάλιζαν όχι την αριθμητική ισότητα αλλά μια μορφή αναλογικής ισότητας στο πολιτικό πεδίο. Παράλληλα όμως το προεδρικό σύστημα με υπέρμετρες εξουσίες στον Πρόεδρο – Αντιπρόεδρο, δηλαδή με ουσιαστικά δύο παίκτες βέτο, παρείχε τη δυνατότητα στην ηγεσία τους να κάνουν και επιλογές εκτός συστήματος, αν κάτι δεν πήγαινε καλά. Έτσι ανάμεσα στους Τουρκοκυπρίους δεν αναπτύσσονται ανταγωνισμοί για την κατάληψη της αντιπροεδρίας.
Η άλλη διαίρεση της κυπριακής κοινωνίας ήταν ταξική και αφορούσε κύρια τους Ελληνοκυπρίους. Δηλαδή η ελληνοκυπριακή κοινωνία ήταν διχοτομημένη στη βάση της δεξιάς –αριστεράς που έβρισκαν έκφραση από το ΑΚΕΛ και την εθναρχία. Η ταξική/ιδεολογική αντιπαράθεση διχοτομούσε την ελληνοκυπριακή κοινωνία. Το προεδρικό σύστημα λοιπόν δεν κατοχύρωνε την ενσωμάτωση και των δύο πλευρών στο πολιτικό σύστημα. Αντίθετα η ενσωμάτωση στο πολιτικό σύστημα εξαρτιόταν αποκλειστικά από τον Πρόεδρο ο οποίος κατόρθωσε να το ελέγξει απόλυτα. Γι αυτό και κατά τη μεταβατική περίοδο το ΑΚΕΛ αντιδρά έντονα στις μεθοδεύσεις του Μακαρίου και των ξένων. Όταν ο Μακάριος αποφασίζει να ενσωματώσει το ΑΚΕΛ στο πολιτικό σύστημα (παραχώρηση 5 εδρών στη Βουλή ), οι αντιδράσεις του μετριάζονται. Το πολιτικό πρόβλημα όμως είναι πως η ενσωμάτωση της κοινωνίας στο πολιτικό σύστημα εξαρτιόταν από τον Πρόεδρο ο οποίος μπορούσε να αποφασίσει: ενσωμάτωση ή αποκλεισμό;
Παράλληλα η ταξική/ιδεολογική διαίρεση της ελληνοκυπριακής κοινωνίας έβρισκε έκφραση στους τοπικούς κοινωνικούς και πολιτικούς θεσμούς και όχι στο επίπεδο της κρατικής εξουσίας. Ήταν μια έντονα πολιτικοποιημένη κοινωνία και οι τοπικοί πολιτικοί θέσμοι αποκτούσαν περιεχόμενο όχι όπως σήμερα στη βάση της επίλυσης τοπικών προβλημάτων, αλλά στη βάση ζητημάτων που αφορούσαν τη σύνολη κοινωνία, το κοινό συμφέρον. Γι αυτό και ως το 1959 οι δήμαρχοι των ελληνικών πόλεων νομιμοποιούνται να αποφασίζουν σε πολιτικά ζητήματα ως εκφραστές του κοινού καλού.Ακόμα η ταξική διαίρεση εκφράζεται και μέσα από διάφορες οργανώσεις της λεγόμενης σήμερα κοινωνίας των πολιτών.
Σε αυτά τα πλαίσια δημιουργείται μια πολιτεία με υπέρμετρες εξουσίες στον Πρόεδρο και Αντιπρόεδρο και με δυνατότητα ενσωμάτωσης ή αποκλεισμού – μερικού ή ολικού - ή αλλιώς δυνατότητα δημιουργίας πολιτικών ή εθνοτικών μειονοτήτων!!!
Πώς εξελίσσεται η πολιτική διαδικασία που παραπέμπει στους θεσμούς του πολιτικού συστήματος; Πώς αναπτύσσεται η πολιτική δυναμική που βασικά καταγράφει την κοινωνική αντιπαράθεση πέραν του συστήματος;
Η πιο πάνω προσέγγιση είναι αυτονόητα αποσπασματική γιατί επικεντρώνεται στο προεδρικό σύστημα και την κοινωνία. Μια πιο ολοκληρωμένη ιστορική αφήγηση της σύνολης κοινωνίας θα αφαιρούσε κάποια στοιχεία αλλά και θα προσέθετε κάποια άλλα που επηρεάζουν την πολιτική δυναμική στη συνέχεια.
Προσωπικά εκτιμώ ότι το συμφέρον της κοινωνίας και ιδιαίτερα μιας διαιρεμένης κοινωνίας, όπως η κυπριακή σήμερα, δε συνάδει με προεδρικά - προσωποπαγή και ανταγωνιστικά – συστήματα. Η συνεργασία, η συλλογικότητα, ο διάλογος και η επίλυση διαφορών απαιτούν νέους συλλογικούς θεσμούς. Το άτομο αναγκαστικά θα υπηρετεί το όλον και όχι να ιδιοποιείται την εξουσία για χάριν του όλου.
Αλλά ούτε και το1959 το συμφέρον της κοινωνίας συνήδε με το προεδρικό σύστημα.

Κυπριακό: Προεδρικό σύστημα ή προεδρικό συμβούλιο;

Η συζήτηση για το πολιτικό σύστημα στα πλάισια μιας λύσης στο κυπριακό αυτονόητα άπτεται και της κατανομής της εξουσίας. Σύμφωνα λοιπόν με τα δημοσιεύματα, υπάρχουν στο τραπέζι τρεις θέσεις: της ελληνοκυπριακής ηγεσίας για προεδρικό σύστημα, της τουρκοκυπριακής ηγεσίας για ένα ιδιόμορφο προεδρικό συμβούλιο και μια τρίτη, το προεδρικό συμβούλιο όπως προβλέπεται στο σχέδιο Ανάν. Σίγουρα δεν μπορείς να έχεις ολοκληρωμένες θέσεις για το πολιτικό σύστημα στηριζόμενος μόνο στους φορείς εξουσίας της κεντρικής πολιτείας. Όμως η κάθε επιλογή φανερώνει συγκεκριμένες πολιτικές στοχεύσεις που εδράζονται σε ιδεολογίες και συμφέροντα ατομκά ή κομματικά. Ενάντια στις λογικές των εξουσιοκεντριστών, υπάρχει και μια άλλη διάσταση που τελικά αυτή θα καθορίσει τη βιωσιμότητα του πολιτικού συστήματος, η κοινωνία.
Η πρόταση της ελληνοκυπριακής ηγεσίας για προεδρικό σύστημα είναι ανιστόρητη. Γιατί προεδρικό σύστημα εγκαθίδρυθηκε και το 1960 και απέτυχε παταγωδώς.Δηλαδή δεν κατόρθωσε να εξασφαλίσει την ενότητα της κοινωνίας και της πολιτείας. Το προεδρικό σύστημα με τις εξουσίες που παρέχει στα πρόσωπα, τους δίνει τη δυνατότητα να αυτονομούνται έναντι της κοινωνίας και ουσιαστικά η βιωσιμότητα του πολιτικού συστήματος εξαρτάται από τις προσωπικές επιλογές δύο προσώπων(πρόεδρος –αντιπρόεδρος ). Και είναι τουλάχιστον ανόητο το μέλλον μιας ολόκληρης κοινωνίας να επαφίεται στις επιλογές δύο προσώπων, τα οποία θα έχουν τη δύναμη να μετατρέπουν τη θέλησή τους σε νόμο με καθολική ισχύ.
Όταν λοιπόν η ελληνοκυπριακή ηγεσία προτείνει προεδρικό συμβούλιο δεν είναι το μέλλον της Κύπρου και του «λαού» της που σκέφτεται. Είναι τα συμφέροντα που κατοχυρώνονται μέσα από το προεδρικό σύστημα. Και αυτά είναι τα προσωπικά και κομματικά συμφέροντα και όχι το κοινωνικό.
Το προεδρικό συμβούλιο είναι μια άλλη μορφή συγκρότησης της κεντρικής εξουσίας, το οποίο ταιριάζει σε έντονα διαιρεμένες κοινωνίες, όπως η δική μας. Η συγκρότηση της εξουσίας δεν είναι προσωποπαγής αλλά συνοδική. Και ο τρόπος λήψης αποφάσεων είναι κατά βάση ομόφωνος. Αυτό παρεμποδίζει τη μετατροπή της εθνοτικής/πολιτικής μειονότητας σε μειοψηφία και την ανάδυση διαλυτικών ανταγωνισμών.Επίσης το προεδρικό συμβούλιο παρεμποδίζει την αυτονόμηση της εξουσίας έναντι της κοινωνίας ή τη δημιουργία ενδοεξουσιαστικών ιεραρχιών.Ακόμα παρεμποδίζει τη λειτουργία της πολιτικής στη βάση της δύναμης και του κομματικού παρασκηνίου.Δηλαδή το προεδρικό συμβούλιο ελβετικού τύπου κατοχυρώνει σε μεγαλύτερο βαθμό τα συμφέροντα της κοινωνίας έναντι της εξουσίας. Και τα προσωπικά συμφέροντα και τα κομματικά ατονούν στη συνείδηση της κοινωνίας και στην πράξη .
Επομένως η θέση της ελληνοκυπριακής ηγεσίας να απορρίψει το προεδρικό συμβούλιο ελβετικού τύπου δεν εδράζεται σε μια λογική για το κοινό μας καλό, αλλά στην εξυπηρέτηση προσωπικών και κομματικών συμφερόντων σε βάρος του λαού. Εδράζεται στη μοναρχική και ολιγαρχική ιδεολογία. Και είναι και ανιστόρητη!!!