Τρίτη, 9 Σεπτεμβρίου 2008

Εθνικές ιστορίες και κυπριακές μυθοπλασίες

Η νεοτερικότητα στη Δυτική Ευρώπη δημιουργήσε αυτό που ονομάζεται έθνος – κράτος. Η ταύτιση του έθνους με το κράτος στη Δυτική Ευρώπη υποδηλώνει συγκεκριμένα πράγματα. Δηλαδή το κράτος ταυτίστηκε με το πολιτικό σύστημα αλλά και ταυτίστηκε και με τη συλλογική ταυτότητα. Και οι φορείς της εξουσίας αναδείχθηκαν σε αυθεντικούς ερμηνευτές του έθνους. Γι αυτό και επικαλούνταν ασύστολα το λεγόμενο «εθνικό συμφέρον» (συλλογική ταυτότητα) για να νομιμοποιήσουν πολιτικές τους αποφάσεις.
Για τον πολίτη η συγκεκριμένη ταύτιση έθνους και κράτους υποδήλωνε ότι η εθνοτική ομάδα που κατέλαβε την εξουσία ήταν χορηγός πολιτειόητας (ιδιότητα του πολίτη). Και έτσι οι κυρίαρχες εθνοτικές ομάδες απέκτησαν ως εκ της συλλογικής του ταυτότητας την ιδιότητα του πολίτη. Οι άλλες εθνοτικές ομάδες ουσιαστικά αναγνωρίστηκαν ως μειονότητες χωρίς δικαίωμα προβολής στο πολιτικό πεδίο, στη διαμόρφωση του δημόσιου χώρου.
Στα πλαίσια της ταύτισης του εθνους με το κράτος και το πολιτικό σύστημα δημιουργήθηκαν στη Δυτική Ευρώπη οι εθνικές ιστορίες ή πιο σωστά οι εθνοκρατικές ιστορίες. Ουσιαστικά ήταν αφηγήσεις της ιστορίας του έθνους διά του κράτους που ταυτιζόταν με τοπολιτικό σύστημα. Γι αυτό και η αφήγηση είναι ιστορία της δύναμης/εξουσίας, πολιτικών, ηρώων και συναφών γεγονότων.
Ταυτόχρονα η ιστορία του έθνους –κράτους είναι και η ιστορία του εθνικισμού στη Δυτική Ευρώπη. Γιατί η ταύτιση δημιούργησε ένα εκρηκτικό μείγμα δύναμης. Δηλαδή ο εθνικισμός δε γεννήθηκε από τα έθνη – κανένας δεν τα ρώτησε -αλλά από τους φορείς της εξουσίας που οικειοποιήθηκαν το έθνος.
Όλα αυτά ισχύουν για τη Δυτική Ευρώπη, ένα μέρος της οικουμένης. Και η διανόηση εκεί προσπάθησε με βάση το βιούμενο να κατανοήσει την εξέλιξη της ιστορίας. Αυτό που ισχύει για τη Δυτική Ευρώπη δε σημαίνει αυτομάτως ότι ισχύει και στην Κύπρο. Ούτε και είναι επιστημονικά ορθό τις αντιλήψεις της δυτικής διανόησης να τις μεταφέρεις αυτούσιες στην κυπριακή πραγματικότητα, όταν αποπειράσαι να την κατανοήσεις. Ούτε και εκ προοιμίου η δύση είναι η πρόοδος και η ανατολή η συντήρηση..
Κυριάρχη λοιπόν αντίληψη στη δύση είναι ότι κράτος δημιούργησε το έθνος, τη συλλογική ταυτότητα της σύνολης κοινωνίας. Αυτό μπορεί να ισχύει για τη δύση. Ισχύει και για την Κύπρο ώστε να υιοθετούμε απροβλήματιστα ή μηρυκαστικά τις αντιλήψεις της δυτικής διανόησης;
Η αποδοχή, όμως, αυτής της αντίληψης από την πολιτική ηγεσία της Κύπρου νομιμοποιεί τους φορείς της εξουσίας του κράτους άλλους μεν να υποστηρίζουν ότι μέσω της κρατικής εκπαίδευσης θα διαμορφώσουν την εθνική ταυτότητα και άλλους ότι μέσω της κρατικής εκπαίδευσης θα διαφοροποιήσουν τη συλλογική ταυτότητα. Αυτή στην ουσία της είναι η διαμάχη που ξέσπασε ανάμεσα στα κόμματα για τους στόχο της χρονιάς και για τα βιβλία της ιστορίας.
Και οι δυο αντιλήψεις εδράζονται στην παραδοχή ότι το κράτος μπορεί -κατά το πρότυπο της δυτικής Ευρώπης – να διαμορφώνει τη συλλογική ταυτότητα.Είναι και οι δυο αντιλήψεις αντιδραστικές γιατί έχουν το ίδιο υπόβαθρο. Παραγνωρίζουν την παράμετρο της κοινωνίας και θεωρούν τους πολίτες ως ενεργούμενα των φορέων της εξουσίας του κράτους.
Προοδευτική θα ήταν η αυτονόητη παραδοχή ότι άλλο το έθνος και άλλο το κράτος. Άλλο η πολιτισμική ταυτότητα και άλλο η πολιτική ταυτότητα. Το έθνος δεν ιστορείται δια του κράτους. Το κράτος μπορεί να αποτυπώσει ιστορικά την εξέλιξη της σύνολης κοινωνίας , μιας κοινωνίας που ο δεσμός της με την κεντρική εξουσία είναι πολιτικός και όχι εθνοτικός.
Προοδευτική θα ήταν η παραδοχή ότι κάθε υπο-σύνολο –εθνοτικό, πολιτισμικό, γεωγραφικό – είναι αυτόνομο και έχει το δικαίωμα της συλλογικής μνήμης και αφήγησης. Η ιστορία της σύνολης κοινωνίας –πολιτείας είναι κάτι άλλο.
Σε αυτά πλαίσια η λεγόμενη πολυ-πρισματική ιστορία συνιστά μια αφήγηση που ακυρώνει την ιστορία του όλου, της σύνολης κοινωνίας εφ΄όσον ο καθένας επικεντρώνεται να «λέει τα δικά του». Αυτό το είδος της αφήγησης, που διακινείται από τους εκσυγχρονιστές και εξευρωπαϊστές, ουσιαστικά δε βοηθά στην κατανόηση της πραγματικότητας αλλά οδηγεί στην πολιτική ανευθυνοποίηση των φορέων της εξουσίας, αθωώνει προκαταβολικά τα κόμματα.
Δύο συμπεράσματα:
Το πρώτον είναι πως οι εμπνευστές τους θα ανακαλύψουν ότι οι διαμάχες είναι αδιέξοδες γιατί δεν απαντούν στις ανάγκες της σύνολης κυπριακής κοινωνίας σήμερα. Αν θέλουμε να διαμορφωθεί μια νέα ενότητα στο χώρο, αυτό που απαιτείται είναι η ιστορία της σύνολης κοινωνίας, μια ιστορία των Κυπρίων και όχι της Κύπρου. Κάτι τέτοιο επί του παρόντος είναι ανέφικτο γιατί δεν αποτελεί ζητούμενο για τους διαχειριστές της εξουσίας αλλά και γιατί μια τέτοια προσέγγιση θα αναδείκνυε πολλούς πολιτικούς και κόμματα σε « πολιτικούς εγκληματίες» κατά της σύνολης κοινωνίας.
Το δεύτερο είναι πως η κακοδαιμονία της Κύπρου δεν είναι γενικά και αόριστα ο εθνικισμός, ο εθνοκεντρισμός, ελληνο-τουρκοκεντρισμός,όπως πολλοί πιστεύουν αφελώς και όπως διακινούν κάποιοι διανοούμενοι. Και ούτε με τις κατάρες θα εξαφανιστεί ούτε με τις φιλειρηνικές εκδηλώσεις θα εμπεδοθεί η ειρήνη ούτε με την κουλτούρα ειρηνικής συμβίωσης, όπως επαγγέλλεται η νέα κυβέρνηση. Σε κάθε περίπτωση αυτοί που καταράζονται τον εθνικισμό ή την εθνική ταυτότητα, όπως ορίστηκε στην νεοτερικότητα, πρέπει να προτείνουν μια άλλη συλλογική ταυτότητα που η βάση της δε θα είναι εθνοτική αλλά πολιτειακή. Με αυτή τη διαπίστωση αναγκαστικά καταλήγεις στο ποια είναι η πολιτική τους πρόταση, το είδος της πολιτείας που προτείνουν ώστε να εξυπηρετεί σε τέτοιο βαθμό το κοινωνικό συμφέρον που ο κάθε πολίτης να θεωρήσει υπέρτερη την πολιτειακή ταυτότητα.
Ούτε και αυτό αποτελεί ζητούμενο για τους διαχειριστές της εξουσίας στην Κύπρο.
Με συνθηματολογίες, κενολογίες, ανέφικτες προσδοκίες, μυθοπλασίες δεν μπορεί καμιά κοινωνία να φτιάξει ένα καλύτερο μέλλον.Η πρόοδος αποτελεί το ζητούμενο Και δε συνιστά πρόοδο να καταράζεσαι τον «Ελληνοκύπριο» εθνικιστή γιατί στοχεύεις να ενωθείς με τον «Τουρκοκύπριο» εθνικιστή!!! Και ακόμη κάτι πιο προκλητικό: αυτοί που ονομάζονται «εθνικιστές και που πιθανώς να προτείνουν δύο ξεχωριστά κράτη στην Κύπρο και αυτοί που ονομάζονται «ειρηνιστές» και πιθανώς υποστηρίζουν ένα ομοσπονδιακό κράτος με δύο συνιστώντα κράτη/πολιτείες, και στις δύο αυτές επιλογές ποια θα είναι η σχέση της κοινωνίας και του πολίτη με την πολιτική; Για να διαπίστώσουμε την πρόοδο και όχι για κάτι άλλο.

4 σχόλια:

Anef_Oriwn είπε...

@ Andreas F. Stavrou,

Κύριε Σταύρου,
Σας χαιρετώ! (Και Σας κάνω και ποδαρικό στα σχόλια του post).

Ανάθεμα με τζι’ αν μπόρεσα να καταλάβω τι θέλετε να πείτε στην αρχή, στη μέση και στο τέλος του κειμένου της ανάρτησης σας! Δεν νομίζετε ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να ειπωθούν με πιο απλά λόγια και πιο κατανοητή (για μας τους μη εκπαιδευτικούς) γλώσσα;
Έχω την άποψη ότι ο τίτλος του post είναι και παραπλανητικός. Για ποιες “εθνικές ιστορίες” αναφέρεστε και ποιες είναι οι συγκεκριμένες “κυπριακές μυθοπλασίες”;
Ποιος είπε ότι στην Κύπρο έχουμε “έθνος”; Ούτε ο Νεοκυπριακός Σύνδεσμος δεν μιλά για “κυπριακό έθνος”! Και ποιο είν’ επιτέλους αυτός που θα “... καταράζεται τον «Ελληνοκύπριο» εθνικιστή γιατί στοχεύει να ενωθεί με τον «Τουρκοκύπριο» εθνικιστή!!!”.

Anef_Oriwn
Τρίτη 16/9/2008 – 9:33 μ.μ.

Ανώνυμος είπε...

@ ανευ οριων
Εγώ διαβάζω τα δημοσιεύματα Σου και τα κατανοώ. Λίγο πολύ προβάλλεις κατεστημένες απόψεις. Άρα οι λέξεις έχουν ένα συγκεκριμένο περιεχόμενο γενικά ή σε μεγάλο βαθμό αποδεκτό.
Κατανοητό επίσης ότι δεν κατανόησες τα γραφόμενά μου. Οι λέξεις για μένα έχουν άλλο νόημα γιατί η προσέγγιση της πραγματικότητας είναι διαφορετική από τη δική σου.
Δηλαδή δεν εντάσσεται η δική μου λογική στις κυρίαρχες ιδεολογίες.
Δεν μίλησα για κυπριακό έθνος στο κείμενό μου. Αλλά θα μπορούσα να μιλήσω γιατί η έννοια του έθνους - το ανήκειν σε μια συλλογική ταυτότητα - δεν είναι στατική.
Κάθε καλοπροαίρετη προσπάθεια για επικοινωνία είναι ευπρόσδεκτη.

andreas f.stavrou είπε...

Ο ανώνυμος πιο πάνω δεν είναι ανώνυμος αλλά ο Αντρεάς Σταύρου

Anef_Oriwn είπε...

Κύριε (κατ’ αρχάς Ανώνυμε) Αντρέα Σταύρου,

Παρακαλώ για την προσοχή Σας για μερικές επεξηγήσεις, διευκρινήσεις και παρατηρήσεις καθώς και για κάποια σχόλια και ερωτήματα μου, που προκύπτουν μετά από το σύντομο σχολιασμό που δεήσατε να κάνετε (τελικά) στα προηγούμενα δικά μου γραφόμενα ... Όλ’ αυτά (τα σχόλια από μέρους μου) πάντοτε μέσα στα πλαίσια μιας καλοπροαίρετης προσπάθειας για επικοινωνία.

1. Κατ’ αρχάς, αγαπητέ Blogοδεσπότα, απολογούμαι αν ακούγομαι (ενίοτε) καυστικός ή/και σαρκαστικός και μάλιστα μέσα στο δικό Σας το σπίτι (blog), αλλά αυτό είναι ένα από τα “κουσούρια” μου που δεν μπορώ να περιορίσω όταν βρεθώ μπροστά από (θεωρούμενες κατά την ταπεινή μου γνώμη) υπερβολές, ακραίες τοποθετήσεις και καταστάσεις και δυσνόητα κουλτουριάρικα κείμενα μες εξειδικευμένους όρους, όπως λόγου χάριν να πούμεν, “νεοτερικότητα”, “πολιτειότητα”, “σύνολη κοινωνία”, “πολυ-πρισματική ιστορία”, “πολίτες … ενεργούμενα των φορέων της εξουσίας του κράτους”, “μετεκενώσεις ξένων αντιλήψεων” (αυτό από άλλο post Σας) και διάφορα άλλα … Ναι μεν οι όροι αυτοί μπορεί να αποδίδουν επακριβώς τι θέλει να πει ο κειμενογράφος, αλλά δεν μπορούν να γίνουν κατανοητοί από τους πολλούς, τους κοινούς θνητούς ως και του λόγου μου.

2. Προσωπικά όταν γράφω προσπαθώ να είμαι (στα δικά μου κείμενα) όσο το δυνατόν πιο περιγραφικός και αναλυτικός (ίσως γι’ αυτό “λαφαζανέφκω” τζιαι καμπόσο), είμαι δε πάντοτε καταδεχτικός στες οποιεσδήποτε κριτικές (ακόμα και στες πιο χαιρέκακες τζιαι κατζιάρικες).

3. Σε σχέση με την κριτική θα μου ήταν άκρως πολύ ενδιαφέρον και χρήσιμο αν συγκεκριμενοποιούσατε τη θέση Σας ότι “… Λίγο πολύ προβάλλεις [δηλ. προβάλλω] κατεστημένες απόψεις…”, με απτά παραδείγματα. Φυσικά μπορεί κι εγώ μα τη σειρά μου να πω (όχι γιατί η καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση, αλλά γιατί έτσι το αισθάνομαι), ότι τα δικά Σας γραφόμενα δεν αποτελούν προοδευτική παρέμβαση αλλά σκέτες θεωρητικολογίες (π.χ. μιλάτε για μυθοπλασίες χωρίς να δίνετε και πάλι παραδείγματα, αφήνετε να νοηθεί ότι τα έθνη προϋπήρχαν των εθνών-κρατών, ενώ δεν μας λετε πως θα απεξαρτηθεί ή “εθνική ιστορία” – πια είναι αυτή; - από το κράτος).

4. Στην προηγούμενη παρέμβαση μου αναφέρθηκα σε “έθνος”, υποβάλλοντας το ερώτημα «Ποιος είπε ότι στην Κύπρο έχουμε “έθνος”;», γιατί στον τίτλο αλλά και στο ίδιο το κείμενο Σας κάνατε αναφορά για «εθνικές ιστορίες», χωρίς όμως να παραθέτετε συγκεκριμένα παραδείγματα και επειδή κάπου μιλήσατε και για «εθνική ταυτότητα». Πιο συγκεκριμένα λετε : “… [κάποιοι φορείς της εξουσίας του κράτους] ... υποστηρίζουν ότι μέσω της κρατικής εκπαίδευσης θα διαμορφώσουν την εθνική ταυτότητα ...”.

5. Όσοι δεν διακατεχόμαστε (για να βάλω και τον εαυτό μου μέσα) από εθνικιστικές έμμονες και παρωπίδες και υποστηρίζουμε ότι πρέπει να γίνουν αλλαγές στην Εκπαίδευση και στην Παιδεία, συμπεριλαμβανομένων και αλλαγών στην Ιστορία (τόσο στο περιεχόμενο και την ύλη όσο και στον τρόπο διδασκαλίας), δεν πρέπει κατά την γνώμη μου να κολλούμε σε ζητήματα διαδικαστικά ή σε απόψεις που έχουν μέσα τους στοιχεία ουτοπίας. Ως παράδειγμα να επαναλάβω το ερώτημα που υπέβαλα πιο πάνω, στο σημείο 3, δηλ. πως θα απεξαρτηθεί ή “εθνική ιστορία” από το κράτος ...

6. Τέλος δυο ερωτήματα:

i. Πως καθορίζεται το περιεχόμενο της «συλλογικής πολιτειακής ταυτότητας» (που αναφέρεις) – κυπριακής θα ‘λεγα εγώ - και γιατί αυτή να μην έχει τις ρίζες της στα βιώματα της κοινής συμβίωσης ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων;
ii. Ερώτημα που έμεινε από την προηγούμενη παρέμβαση μου : «… ποιος είν’ επιτέλους αυτός που θα “... καταράζεται τον «Ελληνοκύπριο» εθνικιστή γιατί στοχεύει να ενωθεί με τον «Τουρκοκύπριο» εθνικιστή!!!”;».
iii. Κάποια άλλα ερώτημα μου που προκύπτουν από άλλες αναρτήσεις σου θα τα υποβάλω στον αντίστοιχο χώρο.

Anef_Oriwn
Κυριακή 21/9/2008 – 1:20 μ.μ.